Τι είναι μια νοημοσύνη;
Σύμφωνα με τον Gardner ένας τύπος νοημοσύνης είναι ένα σύνολο δεξιοτήτων επίλυσης προβλημάτων που δίνουν στο άτομο τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει με επιτυχία τα πραγματικά προβλήματα ή δυσκολίες που συναντάει και εφόσον χρειάζεται, να παράγει ένα αποτελεσματικό προϊόν σε αυτή την κατεύθυνση. Επιπλέον περιλαμβάνει την ικανότητα να ανακαλύπτει ή να εφευρίσκει προβλήματα, θέτοντας έτσι τις βάσεις για την απόκτηση νέων γνώσεων. Βέβαια γίνεται αντιληπτό ότι η δημιουργία νέων προϊόντων ή η ανάπτυξη νέων ερωτημάτων δεν μπορούν να θεωρηθούν σημαντικές σε κάποια πολιτισμικά πλαίσια, με τις συνθήκες να διαφέρουν σημαντικά από το ένα πολιτισμικό περιβάλλον στο άλλο.
Στον πυρήνα της κάθε νοημοσύνης υπάρχει ένας μηχανισμός επεξεργασίας πληροφοριών ο οποίος υπάρχει αποκλειστικά και μόνο στη συγκεκριμένη νοημοσύνη και πάνω στον οποίο βασίζονται οι πιο σύνθετες εκφάνσεις της νοημοσύνης αυτής.
Οι οκτώ τύποι νοημοσύνης
Ο Γκάρντνερ κατασκεύασε ένα εργαλείο χαρτογράφησης του μεγάλου φάσματος των ανθρώπινων ικανοτήτων ομαδοποιώντας τις στις ακόλουθες οκτώ περιεκτικές κατηγορίες ή τύπους νοημοσύνης.
Γλωσσική : η ικανότητα να χρησιμοποιεί κάποιος τις λέξεις αποτελεσματικά είτε προφορικά (π.χ. σαν αφηγητής, ρήτορας ή πολιτικός) είτε γραπτά ( π.χ. σαν ποιητής, συγγραφέας ή δημοσιογράφος). Αυτός ο τύπος νοημοσύνης περιλαμβάνει την ικανότητα χειρισμού του συντακτικού, της δομής, της φωνολογίας και της σημασιολογίας της γλώσσας, αλλά και τις πραγματικές διαστάσεις ή τις πρακτικές χρήσεις της γλώσσας. Μερικές από αυτές είναι η ρητορική (η χρήση της γλώσσας με σκοπό να πείσουμε κάποιον να πράξει με ένα συγκεκριμένο τρόπο), η μνημονική (η χρήση της γλώσσας για την απομνημόνευση πληροφοριών), η εξήγηση (η χρήση της γλώσσας για τη μετάδοση πληροφοριών), η μεταγλώσσα ( η χρήση της γλώσσας για να μιλήσουμε για την ίδια τη γλώσσα).
Λογικο-μαθηματική : η ικανότητα να χρησιμοποιούμε τους αριθμούς αποτελεσματικά (π.χ. όπως ένας μαθηματικός, λογιστής ή στατιστικός) και να δικαιολογούμε σωστά (π.χ. όπως ένας επιστήμονας, προγραμματιστής Η/Υ ή επιστήμονας της Λογικής). Αυτός ο τύπος νοημοσύνης περιλαμβάνει την ευαισθησία σε λογικά πρότυπα και συσχετίσεις, δηλώσεις και προτάσεις (αν-τότε, αίτιο-αποτέλεσμα) και αφηρημένες έννοιες. Τα είδη των διαδικασιών που χρησιμοποιούνται στην υπηρεσία της λογικομαθηματικής νοημοσύνης περιλαμβάνουν την κατηγοριοποίηση, την ταξινόμηση, την εξαγωγή συμπερασμάτων, τη γενίκευση, τον υπολογισμό και τον έλεγχο υπόθεσης.
Οπτική-Χωρική : η ικανότητα οπτικής – χωρικής αντίληψης του κόσμου με ακρίβεια (π.χ. όπως ένα κυνηγός, ανιχνευτής ή οδηγός) και πραγματοποίησης μετασχηματισμών (π.χ. όπως ένας διακοσμητής εσωτερικού χώρου, αρχιτέκτονας, καλλιτέχνης εφευρέτης). Ο τύπος αυτός νοημοσύνης περιλαμβάνει ευαισθησία στο χρώμα, τη γραμμή, το σχήμα, τη μορφή, το χώρο και τις συσχετίσεις που υπάρχουν μεταξύ αυτών των στοιχείων. Περιλαμβάνει την ικανότητα να οπτικοποιείς, να αναπαριστάς γραφικά οπτικές ή χωρικές ιδέες και να προσανατολίζεις τον εαυτό σου κατάλληλα μέσα σε ένα χώρο.
Σωματική-κιναισθητική : Επιδεξιότητα στη χρήση όλου του σώματος για να εκφράσουμε ιδέες και συναισθήματα (π.χ. όπως ένας ηθοποιός, ένας μίμος, ένας αθλητής ή ένας χορευτής) και ευκολία στη χρήση των χεριών για την παραγωγή ή μετασχηματισμό αντικειμένων (π.χ. όπως ένας τεχνίτης, ένας γλύπτης, ένας μηχανικός ή ένας χειρουργός). Αυτός ο τύπος νοημοσύνης περιλαμβάνει ειδικές φυσικές ικανότητες όπως συντονισμό, ισορροπία, επιδεξιότητα, δύναμη, ελαστικότητα και ταχύτητα, όπως και ιδιοδεκτικότητα και απτικές ικανότητες.
Μουσική : η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι (π.χ. σα λάτρης της μουσικής), διακρίνεις (π.χ. σα μουσικός κριτικός), μετασχηματίζεις (π.χ. σα συνθέτης) και εκφράζεις (π.χ. σαν εκτελεστής) μουσικές φόρμες. Αυτός ο τύπος νοημοσύνης περιλαμβάνει ευαισθησία στο ρυθμό, το ύψος ή τη μελωδία και τη χροιά ή τον τόνο ενός μουσικού κομματιού. Κάποιος μπορεί να έχει σχηματική ή συνολική, διαισθητική κατανόηση (αναλυτική, τεχνική) ή και τις δύο.
Διαπροσωπική : η ικανότητα να αντιλαμβάνεσαι και να διακρίνεις τις διαθέσεις, τους σκοπούς, τα κίνητρα, και τα αισθήματα των άλλων ανθρώπων. Αυτή μπορεί να περιλαμβάνει ευαισθησία στις εκφράσεις του προσώπου, τη φωνή και τις χειρονομίες των άλλων ανθρώπων, την ικανότητα να διακρίνεις μεταξύ πολλών διαφορετικών ειδών διαπροσωπικών ενδείξεων και την ικανότητα να απαντάς αποτελεσματικά σε αυτές τις ενδείξεις με πραγματικό τρόπο (π.χ. να επηρεάζεις μια ομάδα ανθρώπων να ακολουθήσουν μια συγκεκριμένη γραμμή δράσης).
Ενδοπροσωπική : αυτογνωσία και η ικανότητα να φέρεσαι με βάση την αυτογνωσία σου. Αυτός ο τύπος νοημοσύνης περιλαμβάνει το να έχεις μια ακριβή εικόνα για τον εαυτό σου (τις δυνατότητες και τα όριά σου), συνείδηση των εσωτερικών διαθέσεων, σκοπών, κινήτρων, ιδιοσυγκρασίας και επιθυμιών, καθώς και την ικανότητα αυτοπειθαρχίας, κατανόησης του εαυτού και αυτοεκτίμησης.
Φυσιογνωστική-Οικολογική : επιδεξιότητα στην αναγνώριση και ταξινόμηση των πολυάριθμων ειδών χλωρίδας και πανίδας του περιβάλλοντος ενός ατόμου. Αυτός ο τύπος περιλαμβάνει κατανόηση των φυσικών φαινομένων (π.χ. σχηματισμό των σύννεφων, των βουνών κλπ.) και στην περίπτωση των ατόμων που μεγαλώνουν σε αστικά περιβάλλοντα την ικανότητα να διακρίνουν μεταξύ άβιων αντικειμένων όπως αυτοκίνητα, παπούτσια, θήκες CD. (Thomas Armstrong, 2009, pp. 6-7)
Τελικά όμως ισχύουν οι τύποι νοημοσύνης; Στην ψυχολογία, όλα αυτά περί διαφόρων τύπων νοημοσύνης και μάθησης, φαίνεται ότι αναιρούνται, τουλάχιστον με βάση τα αποτελέσματα ερευνών σαράντα ετών. Είδωμεν…